Η αγάπη για τους γονείς μας και η τάση επιστροφής της μνήμης στα παιδικά χρόνια μάς οδηγούν στην αναπόληση παλιών αφηγήσεων. Η Δέσποινα Καϊτατζή- Χουλιούμη αφιερώνει τα διηγήματά της «στη μνήμη της μάνας [της], της Αρχόντισσας» και όχι τυχαία. Ίσως να μην αποτελούν αφηγήσεις της οι ιστορίες της συλλογής αυτής διηγημάτων, ή μπορεί να έχουν στοιχεία από αυτές τροποποιημένα, αλλά σίγουρα μας μεταφέρει και μας προβάλλει τις εποχές και τις νοοτροπίες που έζησε η μητέρα της και ίσως και οι γιαγιάδες και οι παππούδες της. Οπότε υπάρχει μια ενιαία ψυχολογία, ύφος και χωροχρονικός εντοπισμός στο βιβλίο, μιας και οι τόποι που διαδραματίζεται είναι ο ασφυχτικός κλοιός του χωριού.

Σαφής και κυρίαρχη είναι η πατριαρχία και η καταπίεση των γυναικών, όπως της Δήμητρας στο διήγημα «στο πρώτο ταξίδι της ζωής της», που οι οικογενειακές υποχρεώσεις και η ανατροφή των παιδιών, μαζί με την καταπίεση των οικείων της, δεν της επιτρέπουν να πάει ούτε μέχρι την «κοντινή» Θεσσαλονίκη και θα χρειαστεί ψυχολογική υπέρβαση και «επανάσταση» έναντι στις επιταγές των άλλων για να πετύχει τελικά αυτό το ταξίδι, και έτσι συμβολικά θα απελευθερωθεί και θα ικανοποιήσει τα θέλω της κόντρα στους κοινωνικούς κανόνες. Ομοίως, η μάνα της Αρχοντούλας, στο «προξενιό», υποκύπτει σε ένα προξενιό, ενάντια στη θέλησή της να παντρευτεί ένα νέο με τον οποίο είναι ερωτευμένη. Αισθάνομαι ότι το παρόν πεζογραφικό έργο ενοποιείται θεματικά με την προηγούμενη ποιητική συλλογή της συγγραφέως, τη Με λένε Εύα, καθώς αφορούν και τα δυο τα δικαιώματα και τις καταπιέσεις των γυναικών και αποδίδουν άριστα την γυναικεία ψυχολογία. Έτσι οι ηρωίδες της Καϊτατζή- Χουλιούμη είναι επί το πλείστον γυναίκες, οι οποίες βιώνουν την πατριαρχική καταπίεση της εποχής τους. Η διέξοδος που παντού φαντάζει είναι η αγάπη προς την οικογένειά τους και τα παιδιά τους, αυτή που παραμερίζει τις όποιες διαφορές και τα αγκάθια στις σχέσεις τους.

Το κλειστοφοβικό και περιοριστικό κλίμα των χωριών, με τα κουτσομπολιά του και τις ψυχολογικές παρεμβάσεις στις συμπεριφορές των ηρώων είναι ο τόπος που διαδραματίζονται τα διηγήματα. Οι δουλειές λιγοστές, η φτώχεια ορατή και η μετανάστευση προβάλλει ως λύση ανάγκης, με τα χωριά να ερημώνουν, αντικατοπτρίζοντας έτσι τις συνθήκες της χώρας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά την περίοδο της Χούντα. Έτσι διαβάζουμε ένα βιβλίο με σαφείς επιρροές από τον ρεαλισμό, με τις συνθήκες να επηρεάζουν και να καθορίζουν άμεσα και καταπιεστικά τους πρωταγωνιστές του. Συνάμα αντηχούν προκαταλήψεις, χαφιέδες της χούντας, κατάλοιπα του εμφυλίου, στιγματισμός των «ανταρτόσπορων», πατριαρχικές αντιλήψεις –όπως ήδη αναφέρθηκε- και άλλα σκοτεινά σημεία που υπήρχαν στις επαρχίες της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας. Κατά αντιδιαστολή οι ήρωές της είναι αγνοί, αγαπούν τις οικογένειές τους και έχουν έντονες ηθικές συνειδήσεις, οι οποίες ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους. Ο Λεωνίδας νοιώθει διαρκείς τύψεις επειδή από αμέλειά του βρήκε τραγικό θάνατο ο μικρός αδελφός του, ο Αλέκος, και ντρέπεται ακόμα και τη μάνα του να αντικρίσει («Το τρένο της επιστροφής»).

Η τρυφερότητα της παιδικότητας και η επιστροφή στην παιδική ηλικία είναι η ανακούφιση της αναπόλησης του παρελθόντος ειδικά όταν οι άνθρωποι γερνούν και «βιάζονται» να προλάβουν να ζήσουν τις χαρές που τους απέμειναν. Αυτό είναι το γλυκόπικρο υπαρξιακό νόημα του διηγήματος, «βαβίσματα σαν φλοίσβος κυμάτων», καθώς θίγει και το πώς αισθάνονται οι συγγραφείς κατά τη δημιουργία, που αποτελεί στην ουσία μια αντίδραση στην αδράνεια και τον θάνατο, όπως επίσης και η αγάπη για τη ζωή. Το παρελθόν της αφηγήτριας, με τις σκηνές στους αγρούς και στη φύση είναι αυτό που συνδέει το διήγημα με τα υπόλοιπα της συλλογής.

Επιλογικά, ρεαλισμό, υπαρξιακό λυρισμό, ηθογραφικά στοιχεία και άρωμα μιας άλλης εποχής είναι αυτά που μας μεταδίδει το νέο αυτό βιβλίο της Καϊτατζή-Χουλιούμη.