«Εδιζησάμην εμεωυτόν»

«Αναζήτησα τον εαυτό μου»

(Ηράκλειτος)

Ζούμε σε μια εποχή υπερβολικής ταχύτητας, διαρκούς έκθεσης και αδιάκοπης απαίτησης για επιτυχία. Ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται καθημερινά να αποδείξει την αξία του, να παραμένει παραγωγικός, διαθέσιμος και κοινωνικά αποδεκτός. Μέσα σε αυτή την ασφυκτική πραγματικότητα, η επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο μοιάζει να χάνεται ολοένα και περισσότερο.

Η προσωπική μου διάγνωση με ALS στάθηκε αφορμή για μια βαθιά εσωτερική αναμέτρηση. Αντιμέτωπος με τον φόβο, την αβεβαιότητα και την απώλεια, αναγκάστηκα να κοιτάξω μέσα μου με ειλικρίνεια. Να συναντήσω συναισθήματα που για χρόνια έμεναν σιωπηλά και καταπιεσμένα. Τότε συνειδητοποίησα πως οι άνθρωποι κουβαλούν αόρατες πληγές, φόβους και ανεκπλήρωτες ανάγκες, που συχνά θάβονται κάτω από την πίεση της καθημερινότητας.

Ο Sigmund Freud είχε γράψει πως «τα αισθήματα που δεν εκφράζονται δεν πεθαίνουν ποτέ». Παραμένουν μέσα μας, επιστρέφοντας με τη μορφή άγχους, κατάθλιψης, θυμού ή υπαρξιακού κενού. Η ψυχική εξάντληση που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη κοινωνία δεν είναι τυχαία, αποτελεί συνέπεια μιας βαθύτερης αποξένωσης από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Ο Κορεάτης φιλόσοφος Byung-Chul Han, στο έργο του Η κοινωνία της κόπωσης, περιγράφει εύστοχα τη μετάβαση από την κοινωνία της πειθαρχίας στην κοινωνία της αυτοεκμετάλλευσης. Σήμερα, ο άνθρωπος δεν καταπιέζεται μόνο από εξωτερικούς μηχανισμούς εξουσίας αλλά μετατρέπεται ο ίδιος σε δυνάστη του εαυτού του. Η συνεχής απαίτηση για επίδοση, αυτοβελτίωση και επιτυχία οδηγεί σε εξουθένωση και ψυχική απορρύθμιση.

Η πανδημία ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή την κατάσταση. Η απομόνωση, η ψηφιακή εξάρτηση και η ανάγκη για συνεχή διαδικτυακή παρουσία γιγάντωσαν το κοινωνικό άγχος. Φαινόμενα όπως το FoMO (Fear of Missing Out) και το FoBLO (Fear of Being Left Out) καλλιέργησαν την αίσθηση ότι ο άνθρωπος οφείλει να βρίσκεται παντού, να συμμετέχει σε όλα και να αποδεικνύει διαρκώς πως «υπάρχει». Πίσω όμως από αυτή τη διαρκή προβολή, συχνά κρύβονται μοναξιά, ανασφάλεια και βαθιά υπαρξιακή κόπωση.

Ταυτόχρονα, η εποχή της παραπληροφόρησης και της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί μια νέα κρίση αυθεντικότητας. Η αλήθεια θολώνει, η εικόνα υπερισχύει της ουσίας και ο άνθρωπος κινδυνεύει να χάσει τελείως την επαφή όχι μόνο με τους άλλους, αλλά και με τον ίδιο του τον εσωτερικό πυρήνα.

Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η αυτογνωσία δεν αποτελεί πολυτέλεια, αποτελεί ανάγκη. Είναι η δυνατότητα να αναγνωρίσουμε τις αληθινές μας ανάγκες πέρα από κοινωνικές επιταγές, να συμφιλιωθούμε με τις αδυναμίες μας και να υπάρξουμε χωρίς τη διαρκή ανάγκη εξωτερικής επιβεβαίωσης.

Η αυτογνωσία είναι μια βαθιά πολιτική και υπαρξιακή πράξη. Είναι μια μορφή αντίστασης απέναντι στον θόρυβο, την επιφανειακότητα και τον φόβο. Ίσως τελικά η μεγαλύτερη ελευθερία να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στη γενναία απόφαση να αντικρίσουμε τον εαυτό μας όπως πραγματικά είναι.

Γιατί μόνο τότε μπορούμε να ξαναβρούμε τον Άνθρωπο.

Και να τον πιστέψουμε ξανά.

*Το κείμενο ειναι βασισμένο στον πρόλογο μου στο βιβλίο “Κατά φαντασίαν υγιείς”, (2023, αυτοέκδοση).