Η σύγχρονη ελληνική πεζογραφία φέρνει συχνά στο προσκήνιο την κρίση της οικογένειας, αναδεικνύοντάς την μέσα από τους ρόλους, τις αποφάσεις και τις πράξεις γονέων και παιδιών. Η πατρότητα και η μητρότητα παύουν πλέον να λειτουργούν ως καταφύγια. Αντιθέτως, μετατρέπονται σε πηγές υπαρξιακών ερωτημάτων, και οδηγούν σε τρομακτικές καταλήξεις την πορεία του οικογειακού ιστού. Μία παράλληλη ανάγνωση της νουβέλας Αυτό έκανες πάντα του Νίκου Ιατρού (Εκδόσεις Ίκαρος, 2025) και της νουβέλας Καρδιά, Γ. του Ευθύμη Φιλίππου (Εκδόσεις Δώμα, 2026), αποκαλύπτει ότι, παρά τη διαφορετική υφολογική τους ταυτότητα, και τα δύο έργα χαρτογραφούν το ίδιο ακριβώς τραύμα: αυτό της οικογενειακής αποξένωσης και του βάρους της γονεϊκής κληρονομιάς.
Το βιβλίο του Νίκου Ιατρού Αυτό έκανες πάντα δομείται ως ένας εξομολογητικός μονόλογος ενός πατέρα προς τον ενήλικο γιο του, ο οποίος έχει εξαφανιστεί ξαφνικά. Με φόντο ένα παρελθόν σημαδεμένο από το διαζύγιο με τη μητέρα του παιδιού, ο πατέρας ανασύρει αναμνήσεις, καταγράφει λάθη, αλλά και όμορφες στιγμές με τον γιο του. Από τα παιχνίδια της παιδικής ηλικίας μέχρι τις μικρές καθημερινές ιεροτελεστίες στο σπίτι, κάθε ανάμνηση γίνεται για τον ήρωα μια αφορμή να αναμετρηθεί με τις δικές του αποτυχίες και να αναλογιστεί τη φύση της σχέσης τους, προσδοκώντας την επιστροφή του παιδιού. Ο σπαρακτικός λόγος του Ιατρού συναντά το απόλυτο βάρος της απουσίας στη φράση «Μια λέξη πεθαίνει όταν δεν υπάρχει κανείς να την ακούσει.» (σελ. 12). Ολόκληρο το έργο, άλλωστε, αποτελείται από λέξεις που ξεστομίζονται από έναν πατέρα, οι οποίες όμως μοιάζουν να αιωρούνται στο κενό, χωρίς να βρίσκουν ποτέ τον αποδέκτη τους.
Στον αντίποδα της ρεαλιστικής γραφής, το βιβλίο Καρδιά, Γ. του Ευθύμη Φιλίππου ξεδιπλώνει μια σουρεαλιστική ιστορία που αναδεικνύει τις εκφάνσεις της πατρότητας και τη σχέση με τον γιο μέσα από ένα ιδιότυπο, καθημερινό και συχνά ωμό λεξιλόγιο, το οποίο συνοδεύει μια σειρά από παράδοξα γεγονότα. Όταν η μητέρα του Γιώργου εγκαταλείπει τον ίδιο και τον άντρα της, ο πατέρας επιλέγει να θυσιαστεί με έναν εντελώς ακραίο τρόπο: μεταμφιέζεται σε γυναίκα για να πείσει τον γιο του ότι εκείνος που τους εγκατέλειψε ήταν στην πραγματικότητα ο πατέρας. Αυτή η παράλογη απόφαση συνοδεύεται από σουρεαλιστικές καταστάσεις -που αγγίζουν ακόμα και τη διαχείριση της σεξουαλικής ταυτότητας του πατέρα- με μοναδικό σκοπό να πειστεί το παιδί πως έχει απέναντί του τη μητέρα του. Μετά τη δολοφονία του πατέρα, ο γιος συνεχίζει τη ζωή του μέσα σε ένα πλέγμα παράλογων αλλά και λογικών συμβάντων, για να καταλήξει να γράψει ένα γράμμα προς τη χαμένη του μητέρα, το οποίο ακολουθεί το ίδιο σουρεαλιστικό ύφος του βιβλίου, πριν ο ίδιος ο Γιώργος δολοφονηθεί τελικά με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως ο γονέας του.
Και στα δύο έργα κυριαρχεί η βίαιη απουσία της μητέρας, ενώ το βάρος των επιλογών των γονιών μοιάζει να υποθηκεύει μοιραία τη ζωή των παιδιών. Στη μία περίπτωση έχουμε μια εξαφάνιση, στην άλλη μια δολοφονία. Οι απούσες μητέρες (η μία πεθαμένη στην πορεία της ιστορίας του Ιατρού, η άλλη εξαφανισμένη κατά βούληση στον Φιλίππου), ο πατέρας που αναζητά τον γιο του και ο γιος που νοσταλγεί τη μητέρα του, συνθέτουν το μωσαϊκό μιας διαλυμένης οικογένειας, τα μέλη της οποίας απομακρύνονται, ενώ ταυτόχρονα προσμένουν το ένα το άλλο. Όπως χαρακτηριστικά αναλογίζεται ο πατέρας στο έργο του Ιατρού: «η πορεία της ζωής μάς οδηγεί από τον ένα θάλαμο αναμονής στον άλλο» και «ο πρώτος θάλαμος αναμονής είναι η μήτρα που μάς γέννησε» (σελ. 60). Οι δύο αυτοί χαρακτήρες, που περιμένουν μάταια να γιατρέψουν την πληγή της απώλειας, επιβεβαιώνουν τη φιλοσοφική σκέψη που διατυπώνεται στο Αυτό έκανες πάντα: «Όσο ζεις, η πληγή δεν σταματά να ανασαίνει. Μπορεί να σε σκοτώσει, αλλά δεν θα πεθάνει πριν από σένα» (σελ. 67).
Η βαθύτερη αξία της παράλληλης ανάγνωσης αυτών των δύο έργων έγκειται στον τρόπο προσέγγισης του ίδιου κεντρικού θέματος μέσα από εκ διαμέτρου αντίθετες φόρμες. Ο Νίκος Ιατρού επιλέγει έναν ρεαλιστικό εσωτερικό μονόλογο με ύφος σοβαρό, εξομολογητικό και τρυφερό, που κινείται στα όρια της αυτοκριτικής και του υπαρξιακού στοχασμού, χρησιμοποιώντας μια εκλεπτυσμένη γλώσσα. Από την άλλη πλευρά, ο Ευθύμης Φιλίππου επιστρατεύει το παράδοξο και τον υπόγειο σαρκασμό, κρύβοντας τη θλίψη των τραγικών συμβάντων πίσω από την ειρωνεία, παρουσιάζοντας όσα συμβαίνουν ως μια φυσιολογική ροή της ζωής.
Διαβάζοντας τα δύο βιβλία μαζί, ο αναγνώστης εισέρχεται σε ένα δωμάτιο κατόπτρων. Ο Ιατρού φωτίζει το σκοτάδι της πατρότητας από τη σκοπιά του γονέα που απέτυχε να κρατήσει τη γέφυρα ανοιχτή. Ο Φιλίππου φωτίζει το σκοτάδι από τη σκοπιά του παιδιού που προσπαθεί να περπατήσει στον κόσμο έχοντας μια μόνιμη πληγή μέσα του. Πρόκειται για δύο λογοτεχνικές καταθέσεις, που στοχεύουν στο να κοιτάξουμε κατάματα τα τραύματα της οικογενειακής αποξένωσης.

