Ο Γιάννης Ξέστερνος στην πρώτη του ποιητική συλλογή, «Άρρηκτες φρυκτωρίες» (Ιωλκός, 2023, ISBN: 9789606401640), κομίζει δική του διακριτή φωνή. Στον πυρήνα του στοχασμού του βρίσκεται η τέχνη της ποιήσεως. Η λέξη «φρυκτωρίες» παραπέμπει στο αρχαιοελληνικό σύστημα επικοινωνίας, στη μετάδοση μηνυμάτων μέσω πύργων χτισμένων σε επιλεγμένες βουνοκορφές έτσι ώστε όταν ανάβει ο πυρσός στον ένα πύργο, να είναι ορατός από τον επόμενο και να ακολουθούν οι υπόλοιποι.
Ο Ξέστερνος μεταφέροντας τον πυρσό του λόγου από το ένα ποίημα στο άλλο όπως στις φρυκτωρίες, εκτείνεται στη θεματική του πέρα από την ποιητική τέχνη, σχολιάζοντας κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, διαλεγόμενος με τον έρωτα, το διάβασμα, τα κοινωνικά δίκτυα. Βασικά στοιχεία της γραφής του, ο νεωτερικός τρόπος αφήγησης και στιχογραφίας, η εγγραφή μέσω της ροής της συνείδησης.
Η ποίηση του Ξέστερνου στρέφεται στο εσωτερικό, όπως και στις αποσπασματικές εντυπώσεις των καθημερινών στιγμιοτύπων, στις φευγαλέες σκέψεις. Τα συναισθήματα και τις νοητικές του συλλήψεις αποτυπώνει υπαινικτικά, μέσα από συνειρμικές πολυπρισματικές αφηγήσεις και με βάση τη ροή της συνείδησης. Οι ανοικτές, αποσπασματικές σκηνές που πλάθει, οι οποίες συχνά απορρίπτουν την αιτιακή αλληλουχία των προς εξιστόρηση γεγονότων, διαμορφώνουν μια πολύπλευρη προοπτική και οδηγούν στη δημιουργία ενός πολύπλοκου μηχανισμού κατά τον οποίο συνείδηση και υποσυνείδητο συμπλέκονται.
Γραμμένα σε πρώτο και τρίτο πρόσωπο τα ποιήματα, χαρακτηρίζονται από ιμπρεσιονιστική αναπαράσταση της πραγματικότητας, τρόπο απεικόνισης που δίνει έμφαση περισσότερο στην αίσθηση και στην εντύπωση και λιγότερο στην ακριβή αναπαραγωγή των λεπτομερειών που προκαλεί το θέμα. Ο Ξέστερνος αποδίδει την ατμόσφαιρα, τις συναισθηματικές αντιδράσεις, σαρκάζοντας έντονα με όσα περιγράφει. Το έργο του διατρέχουν τα κινήματα της avant garde (ιμπρεσιονισμός, εξπρεσιονισμός, υπερρεαλισμός), τα οποία συνδέθηκαν με την αντισυμβατικότητα και την επαναστατικότητα.
Στα ποιήματα ποιητικής ασχολείται με ζητήματα οντολογίας της τέχνης, όπως οι μοντερνιστές, τη σχέση του με τη λογοτεχνία. Η γραφή του ωστόσο κλείνει περισσότερο προς τον υπερρεαλισμό. Οι υπερρεαλιστικές εικόνες του έχουν δυναμισμό έτσι όπως πηγάζουν από το υποσυνείδητο και συμπλέκονται με το όνειρο. Οι φραστικές του παραδοξολογίες, οι οποίες ωστόσο διατηρούν τη γλωσσική δομή και δεν αποσαθρώνουν το νόημα, διευρύνουν τη λογική.
Από τα βασικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Γιάννη Ξέστερνου στην πρώτη του ποιητική συλλογή «Άρρηκτες φρυκτωρίες» είναι η διακειμενικότητα και η χρήση του μύθου, μοντερνιστικά στοιχεία και τα δύο. Το έργο είναι γεμάτο από μυθολογικές, λογοτεχνικές, ιστορικές, εικαστικές και μουσικές αναφορές· ονόματα ποιητών, ζωγράφων, μυθολογικών και ιστορικών προσώπων, καλλιτεχνικών ρευμάτων, παραθέματα με τη μορφή μότο. Καθώς από το ένα καλλιτεχνικό όνομα ο ποιητής περνά στο άλλο, (Ελύτης, Καβάφης, Σολωμός, Καββαδίας, Έλιοτ, Πλάθ, Ντίκινσον, Τόμας Ντύλαν, Καμύ, Βαν Γκόγκ κ. ά.), μεταδίδοντας όπως οι φρυκτωρίες τον ποιητικό λόγο, διαμορφώνει ένα ποικιλόμορφο σύνολο, διανοητικά εκλεπτυσμένο και γεμάτο λεκτικά παιχνίδια.
ΚΑΝΕ ΜΟΥ ΜΠΑ
Μπ – Πρελούδιο γλωσσοδέτη νεογνού
Μπα – Ικεσία αποστροφής γονεϊκής προτροπής
Μπαρ – Έπνιξα στη vodka την εμμηνόπαυση
Μπάρμπα – Βάλε λίγο λαδάκι μες στο γυαλί
Μπαρ-μπαρ – Πάρθοι, Σόγδοι, Γανδάριοι, Σαράγγες, Παφλαγόνες,
Σάκες, Άριοι
Μπάρμπαρος – Πας μη νοών ενσυναίσθηση παιδικών tabula
rasa ψυχών
Μπαρμπαρόσα – Φτιάξε γερό σκαρί, επιχειρείται Γ΄ φουρτούνα
στο παγκόσμιο ταξίδι. (σελ. 26)
Ο τρόπος εκφοράς του στίχου στη συλλογή του Γιάννη Ξέστερνου είναι επίσης μοντερνιστικός (ελεύθερος). Ο ποιητής ωστόσο, στο ποίημα ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΚΕΡΙΟΥ» (σελ. 28), παίζοντας στον τίτλο με τον στίχο της Σύλβιας Πλαθ, μας εκπλήσσει και με ομοιοκατάληκτους ιάμβους.
Ορίζοντες διψούν φιλιά
ευχές αιμόφυρτες δειλές
απάνεμη θρηνούν σπηλιά
λονδρέζικες οι απειλές
η Πλαθ ντυμένη στα καρό
πλεξούδες γυάλινες κεντά
οι μπάλες μπρούτζινες θαρρώ
κραυγές κορυδαλλών γλεντά
ο Άτλας δώρο καμουφλάζ
στενή λωρίδα η πνοή
στο μπράτσο φάλτσο τατουάζ
θανάτου τέρας αγνοεί.
Η ποίηση του Γιάννη Ξέστερνου στη συλλογή Άρρηκτες φρυκτωρίες» είναι παιγνιώδης και σαρκαστική, με στοιχεία έντονης διακειμενικότητας. Ανατρέποντας συχνά την ειωθυία τάξη γραφής ο ποιητής κομίζει λόγο ώριμο και επιδραστικό.
ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ
αὐτίκα δ’ ἀργεννῇσι καλυψαμένη ὀθόνῃσιν
ὁρμᾶτ’ ἐκ θαλάμοιο τέρεν κατὰ δάκρυ χέουσα
ΟΜΗΡΟΥ «ΙΛΙΑΔΑ», Γ΄, 141-142
Η μικρή Ελένη κάθεται και κλαίει
γιατί είναι αντροχωρίστρα
και δεν την παίζουν οι φιλενάδες της.
Θα συμβούλευα τις κουτσομπόλες Σπαρτιάτισσες
να Στήσουν χορό
για να μη χάσουν το φως τους
πάλιν ωδή κυβερνά το σύμπαν
τα λύτρα της διογέννητης ομορφιάς
πρέπει να πληρωθούν αιμοσταγώς
στις όχθες του Σκαμάνδρου.
Δεν υπάρχει έρωτας που να μη σκοτώνει με την ομορφιά.
Σήκω επάνω, κλαψιάρα Ελένη,
βάπτισε με δάκρυα
το φτερωτό άρμα της έμπνευσης
λάμψε στο πάνθεον των ποιητών
που έγραψαν «υψηλοτάτη ποίηση» για σένα
τον ήλιο κοίτα και αποχαιρέτησε.
Δεν υπάρχει ποιητής που να μη σκοτώνει για την ομορφιά. (σελ. 35)
