Πονετική και συνταρακτική η νουβέλα αυτή του Νίκου Δαββέτα (εκδόσεις Πατάκη, 2025), βασίζεται στην καταγραφή της εκφυλιστικής επίδρασης που άσκησε το Αλτσχάιμερ στη μητέρα του, παράλληλα όμως το καθήκον αλλά και την εσωτερική του ανάγκη να είναι δίπλα της καθ’ όλη τη διαδικασία της ολίσθησής της στο κενό και μέχρι το τέλος.

Μέσα από τα παραληρήματά της, τους χρονικούς και τοπικούς εκτοπισμούς που βίωνε σαν αληθινούς, αλλά και τα κενά που αφηγηματικά συμπληρώνει ο γιος της καθίσταται δυνατή η συγκρότηση του χαρακτήρα και της προσωπικής της ιστορίας που καθορίστηκε από μια σειρά γεγονότων: τον γάμο της σε πολύ μικρή ηλικία, τη χηρεία της δέκα χρόνια αργότερα και κυρίως την εργασία της ως δεσμοφύλακα στις φυλακές Αβέρωφ και Κορυδαλλού.

Περνώντας υποχρεωτικά μεγάλο μέρος της ημέρας της μέσα στη φυλακή, εντέλει ένιωθε φυλακισμένη και η ίδια. Φυλακισμένη όμως κι εμείς τη συναντάμε, φυλακισμένη μέσα σε ένα σαρκίο που φθίνει καθημερινά, που της αποστερεί τον βασικό ταυτοτικό καθορισμό κάθε ανθρώπου: τη μνήμη. Φυλακισμένο συναντάμε ωστόσο και τον γιο της στον ρόλο του φροντιστή, από τον οποίο δεν υπάρχει έξοδος – μόνο μια κοινή πορεία ως το αναπότρεπτο τέλος.

Όταν βρίσκεται κάποιος σε αυτή τη θέση, αναπόφευκτα κατακλύζεται από ερωτήματα για τη δική του εξέλιξη της υγείας. Πάντα φοβόμαστε τον ρόλο που παίζει η κληρονομικότητα και πόσο θα πάρουμε τη μοίρα των δικών μας:

«Και το μυαλό μου άραγε θα έχει τη μοίρα του μυαλού της; Θα μου κληροδοτήσει και την «αγχώδη καταθλιπτική νεύρωση», τις «διαταραχές ύπνου», το ακούσιο φλερτ με τον Δρα Αλτσχάιμερ; Δεν θα αναγνωρίζω κι εγώ στο μέλλον τον γιο μου, τους συγγραφείς που αγάπησα, τα βιβλία που έγραψα;».

Η σταδιακή χειροτέρευση της μητέρας, την οποία περιγράφει πρόδηλα ο Δαββέτας, αλλά και τα συναισθήματα ανημπόριας, θυμού, αγανάκτησης, απογοήτευσης που διακατέχουν τον γιο, οι πολύτιμες αναλαμπές που μέσα στον γενικότερο παραληρηματικό κόσμο της δίνουν παράξενες τροπικότητες στην πραγματικότητα, ενίοτε ανατρέποντάς την, συνθέτουν ένα μοναδικό σύμπαν για δύο που εξελίσσεται καθώς η μάνα πλησιάζει στο τέλος και ο γιος είναι καθ’ όλα ανέτοιμος, όπως καθένας μας στη θέση του, να δει έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της ύπαρξής του να χάνεται για πάντα.

Το βιβλίο μού θύμισε την Αποκατάσταση του Βασίλη Αμανατίδη όπου εμπλέκεται εγκεφαλικό και όχι Αλτσχάιμερ και όπου το δίπολο μάνας-γιου ενισχύεται πολλαπλασιαστικά όταν ο γιος νοσεί και ο ίδιος. Η ποιητική αποτύπωση βέβαια αποθεώνει το ζήτημα, όταν η πεζογραφική προσέγγιση μένει περισσότερο πιστή στη ρεαλιστική εικόνα της κατάστασης, παρ’ ότι τη βαθαίνει λογοτεχνικά. Ωστόσο είναι πολύτιμη, σε κάθε περίπτωση, σαν κατάθεση αλήθειας:

«Ούτε φωνές, ούτε κραυγές. Μια ζωή το πέρασμά της το συνόδευε ένα διαρκές μουρμουρητό, που δεν έδινε ποτέ τη θέση του στη σιωπή. Κάτι σαν τη μουσική υπόκρουση στις ταινίες τρόμου, όπου η έντασή της αυξομειώνεται ανάλογα με τις κινήσεις του δολοφόνου. Αυτό το ακατάληπτο μουρμουρητό, από το σπίτι ως τη φυλακή, από το νοσοκομείο ως το ίδρυμα ανιάτων, έχει ένα ιστορικό βάθος: εκατομμύρια άνθρωποι, χθες σήμερα, αύριο, μονολογούν, παραμιλάνε, παραλογίζονται – κι όμως, κατά κάποιο τρόπο σε αυτήν απευθύνονται. Κι αυτή πρέπει να τους απαντήσει μουρμουρίζοντας, από το κρεβάτι στο οποίο μουχλιάζει με τη μυρωδιά της ακράτειας και τα γαλακτώδες φως της τηλεόρασης να την τυφλώνει.

Μου έμαθε να περπατώ χωρίς τα ορθοπεδικά ελάσματα να πληγώνουν το εκ γενετής προβληματικό πέλμα. Μου έμαθε να κάνω ποδήλατο δίχως να χάνω την ισορροπία μου, ανασηκώνοντας κρυφά – για να μη το αντιληφθώ – τις δυο μικρές βοηθητικές ρόδες. Μου έμαθε να κολυμπώ στα βαθιά ξεφουσκώνοντας κάθε μέρα κι από λίγο το σωσίβιό μου. Τώρα μου μαθαίνει πώς να την αποχαιρετήσω με τα μάτια στραμμένα στο έμβρυο που υπήρξα».

Με τρυφερότητα και ειλικρίνεια, ο Νίκος Δαββέτας περιγράφει έναν από τους πιο δύσκολους ρόλους που μπορεί να αναλάβει κάποιος, αυτόν του φροντιστή, σκιαγραφώντας παράλληλα την τραγική διαδρομή που επιφυλάσσει το Αλτσχάιμερ σε όποιον νοσήσει από αυτό. Ένα αξιοπρόσεκτο βιβλίο που παντρεύει τη μαρτυρία με τη μυθοπλασία, σε ένα βαθιά ανθρώπινο, εξαιρετικό αποτέλεσμα.