30 Νοεμβρίου του 1943, τάγματα ασφαλείας και μονάδες των Ες-Ες υπό την ηγεσία του Στυλιανού Γονατά με την καθοδήγηση του γκεσταπίτη Φον Στρόοπ εισβάλλουν σε δεκαεννιά νοσοκομεία της Αθήνας, ανάμεσά τους και το Σωτηρία. Χρησιμοποιώντας ξιφολόγχες και υποκόπανους ακινητοποιούν τους ανάπηρους, τους φορτώνουν σε καμιόνια και τους μεταφέρουν στις Φυλακές Χαϊδαρίου και Χατζηκώστα. “Θα σας εξοντώσουμε όλους, γιατί είσαστε Εαμίτες”, απειλεί ο Γονατάς, “κηφήνες” και “αναρχικούς” τους αποκαλεί ο Ράλλης, πρωθυπουργός της δοτής κυβέρνησης, ενώ ο κατοχικός Τύπος κάνει λόγο για “εκκαθαριστικές επιχειρήσεις” με στόχο την εκδίωξη των μαυραγοριτών απ’ τα νοσοκομεία.

Τη νύχτα της 3οής Νοεμβρίου, 283 απ’ τους συλληφθέντες εκτελούνται στον χώρο των φυλακών.

Η μνήμη τους τιμάται στον Αττικό Τύμβο, το μνημείο που έχει ανεγερθεί μέσα στον περίβολο του Σωτηρία.

*

Δεν ξέρω εάν η εκτέλεση έγινε σε κλειστό ή ανοιχτό χώρο, δεν υπάρχει πληροφορία για την ακριβή ώρα, δεν έχω βρει κάτι για το εκτελεστικό απόσπασμα, αγνοώ αν δόθηκε στους μελλοθάνατους η ευκαιρία να καπνίσουν ένα τσιγάρο ή να πουν μία τελευταία λέξη – κι ούτε είναι αυτά που με ενδιαφέρουν.

Μένω στην ιστορική διαστροφή του πράγματος, σε κείνη την εικόνα με τους ανάπηρους να οδηγούνται σε ομάδες των δέκα ή των είκοσι και των τριάντα προς εκτέλεση, και τους στρατιώτες του αποσπάσματος να σηκώνουν τα όπλα. Τους φαντάζομαι με κομμένα άνω ή κάτω άκρα, μπαστούνια, πατερίτσες, τεχνητά μέλη, τον έναν δίπλα στον άλλον σε ακανόνιστη παράταξη, έτσι που κάποιες κάννες να κοιτούν ευθεία, κάποιες να χαμηλώνουν λίγο και κάποιες να σημαδεύουν ακόμα πιο χαμηλά, σχεδόν στο χώμα.

Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτη μαρτυρία, τη στιγμή που πατούσαν οι στρατιώτες τη σκανδάλη, οι ανάπηροι σήκωσαν στα χέρια τα τεχνητά τους μέλη και φώναζαν Αέρα…

Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης

από το βιβλίο του Νοσοκομείο Σωτηρία

εκδόσεις Κίχλη, 2026