Ήρθε πρόσφατα στα χέρια μου μετά από ευγενική προσφορά του ίδιου του συγγραφέα Γιάννη Πλεμμένου το βιβλίο του με τίτλο «Ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη», εκδ. Ταξιδευτής, Αθήνα 2025. Πρόκειται για μια μυθιστορηματική παραλλαγή, όπως το χαρακτηρίζει ο γράφων και προτάσσεται στο εξώφυλλο.

Tο εμπροσθόφυλλο του βιβλίου κοσμεί επιχρωματισμένος πίνακας του Μάρτιν Ρέεμπυ (1835) με τίτλο «Ο κατασκευαστής μπουζουκιών Λεωνίδας Γαΐλας». Στον εν λόγω πίνακα το εργαστήρι του οργανοποιού που απεικονίζεται, εισάγει τον αναγνώστη κατευθείαν στην ατμόσφαιρα και στο κλίμα του περιεχομένου του βιβλίου.

Μέσα στις σελίδες του αποτυπώνεται η διαδρομή και η γοητευτική επίδραση στις καρδιές των ανθρώπων ανατολής και δύσης του ήχου του λαϊκού μουσικού αυτού οργάνου, του ταμπουρά, μέσα από τη ματιά και την γραφίδα ενός άριστου γνώστη των συγκεκριμένων λαογραφικών και μουσικών θεμάτων. Ο συγγραφέας δεν είναι απλώς ένας εμπνευσμένος συγγραφέας που καταπιάστηκε με μια ρομαντική αφήγηση σχετική με το παραδοσιακό όργανο ταμπουρά. Ο Γιάννης Πλεμμένος (με καταγωγή από την Καλαμάτα) είναι διδάκτωρ Εθνομουσικολογίας του πανεπιστημίου του Cambridge με υποτροφία από την Βρετανική Ακαδημία του Λονδίνου και με διδακτική πείρα σε μια σειρά πανεπιστημίων (Αιγαίου, Κρήτης, Πελοποννήσου, Ιόνιο και Ανοικτό Πανεπιστήμιο και Πανεπιστήμιο του Laval στο Μόντρεαλ του Καναδά), μέλος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας, πρόεδρος της πρώτης Εθνικής Επιτροπής της Ελλάδας στο Διεθνές Συμβούλιο Παραδοσιακής Μουσικής (ICTM), τακτικός ερευνητής και προσφάτως εκλεγμένος Διευθυντής στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Το πόνημα του Γ.Π. απαρτίζεται από τρία μέρη, τα οποία διακρίνονται για το διαφορετικό τους ύφος και με κυρίαρχο αντικείμενο αναφοράς το λαϊκό μουσικό όργανο τον «ταμπουρά». Στο πρώτο μέρος κυριαρχεί η επικοινωνία ενός οργανοποιού/κατασκευαστή λαϊκών μουσικών οργάνων, με τον μαθητή του. Εδώ υπάρχουν και τα περισσότερα διαλογικά μέρη, τα οποία χαρακτηρίζονται από ζωηρότητα και γρήγορη ροή. Στο δεύτερο μέρος η μυστικιστική ατμόσφαιρα και ο εσωτερικός διάλογος ταιριάζουν απόλυτα με την αναφορά στους  ανεξιχνίαστους περιστρεφόμενους δερβίσηδες, ενώ στο τρίτο μέρος έχουμε την διήγηση υπό μορφήν απομνημονευμάτων του μεγάλου πολέμαρχου και στρατηγού Μακρυγιάννη με επιτυχημένη διατήρηση του γλωσσικού ιδιώματός του από τον συγγραφέα. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Γ.Π. σε κάθε περίπτωση είναι απόλυτα συμβατή με τον τόπο, τα πρόσωπα, τα πιστεύω τους και την καταγωγή τους.

Μέσα από τον γλωσσικό και γνωστικό χείμαρρο του συγγραφέα, καθώς ο ίδιος φέρει στις αποσκευές του έναν τεράστιο σχετικό πλούτο, ξετυλίγεται το ταξίδι του ευαίσθητου και με αρχαία καταγωγή παραδοσιακού οργάνου. Ο ανατολίτικος ταμπουράς είναι η αρχαιοελληνική πανδουρίς και πανδούρα των Ασσυρίων, που φθάνει στο εργαστήρι ενός οργανοποιού της Βαγδάτης του 17ου αιώνα, πριν από την κατάληψη της πόλης από τους οθωμανούς του σουλτάνου Μουράτ (1638). Το μουσικό όργανο περνά στην συνέχεια στην Κωνσταντινούπολη (εδώ Σταμπούλ) του 18ου αιώνα και στα οθωμανικά παλάτια των σουλτάνων. Ο ταμπουράς με τον γλυκό του ήχο και την δεξιοτεχνία ενός Ηπειρώτη χριστιανού καθηλώνει τους μυστηριακούς δερβίσηδες, διατρέχει την Ήπειρο μετά τον θάνατο του οργανοπαίχτη και τελικά φθάνει στην μετεπαναστατική Αθήνα, τον 19ον αιώνα, στα χέρια του αγωνιστή τού 1821 Μακρυγιάννη, έχοντας γίνει προσφιλής του σύντροφος ακόμη και στα πεδία των προηγούμενων μαχών κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης.

Το παρόν βιβλίο του Γ.Π. χαρακτηρίζεται από ρεαλιστική απεικόνιση χαρακτήρων, από εύστοχη χρήση διακειμενικότητας, αλλά και από αντικειμενική αναφορά ιστορικών-κοινωνικών θεμάτων και καταστάσεων, καθώς όλα βασίζονται σε πηγές και βιβλιογραφία εξαιρετικής ποιότητας και σπανιότητας. Επιλεγμένα αποσπάσματα ποιητικών κειμένων εξυπηρετούν την πλοκή, τονίζουν και ολοκληρώνουν τα νοήματα της αφήγησης. Αλλεπάλληλοι διάλογοι χαρακτηρίζονται από ζωντάνια και  ιδιαίτερη γλαφυρότητα καθώς και με απόλυτη συνάφεια με την ιδιότητα και την προσωπικότητα των ηρώων, ιδιαίτερα στο πρώτο μέρος, όπου συνομιλούν ο οργανοποιός της Βαγδάτης με τον βοηθό του.

Η γοητεία της μυθοπλασίας του βιβλίου συμπλέκεται με την σοβαρότητα των ιστορικών συμβάντων διαφορετικών αιώνων/εποχών. Προσέγγιση αριστουργηματική, με πλήθος γνώσεων και αναφορών σε ζητήματα που αφορούν την Ιστορία, αλλά και τη Μουσική και τη Λαογραφία, στοιχείων που περνούν όμως με αριστοτεχνικό τρόπο στη διήγηση και στους διαλόγους των προσώπων χωρίς καμιά διάθεση ή υποψία διδακτισμού ή προσπάθεια εντυπωσιασμού από πλευράς του  συγγραφέα.

Με ιστορική τεκμηρίωση και συνέπεια ο συγγραφέας Γ.Π. συνδέει και εμπλέκει τις ζωές των ηρώων με το αγαπημένο μουσικό τους όργανο, τον ταμπουρά, σύνδεση που φθάνει να προσλαμβάνεται από τον αναγνώστη σχεδόν σαν μεταφυσική, ενώ το περιεχόμενο είναι  γενικότερα προσεγμένο, με σεβασμό στις ανθρώπινες ανάγκες, στις ελπίδες αλλά και τα βάσανα και ταλαιπωρίες των ατόμων και των λαών. Με απόλυτη συνέπεια στη διήγηση, το έργο περιλαμβάνει μηνύματα ανθρωπιάς, αντιπολεμικού και αντιρατσιστικού χαρακτήρα και ενίοτε με φιλοσοφικό προβληματισμό και στοχασμό.

Ο αναγνώστης, επίσης, μελετώντας το βιβλίο, απολαμβάνει λαογραφικές πληροφορίες και λεπτομέρειες για την κατασκευή λαϊκών οργάνων, ιστορικές μαρτυρίες από δυσεύρετα βιβλία μεταφρασμένα από τα αγγλικά, τα τουρκικά ακόμα και από τα λατινικά σε μετάφραση του  ίδιου του συγγραφέα, μεταφρασμένον τουρκικό ύμνο και παράφραση θρήνου για την πτώση της Βαβυλώνας από την Αποκάλυψη του Ιωάννη, πληροφορίες και τραγούδια από φαναριώτικα χειρόγραφα του 18ου αιώνα, στα οποία απέκτησε πρόσβαση ο συγγραφέας, και αποσπάσματα από τον Θούριο του Ρήγα και από τα Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη. Κι όλα αυτά, τόσο εύστοχα ενταγμένα και συναρμοσμένα με το όλο ‘σώμα’ του κειμένου, ώστε να έρχονται σαν φυσική συμπλήρωση, συνέχειά του και τελική ολοκλήρωσή του.

Πρόκειται για ένα βιβλίο με μεγάλο ενδιαφέρον, προσιτό στον αναγνώστη και ευκολοδιάβαστο, ένα βιβλίο αξιώσεων, Ένα κείμενο που εντοπίζει ζητήματα χωρίς να ‘φωνάζει’, που κάνει αίσθηση στον αναγνώστη και όχι άσκοπη ‘φασαρία’, ένα έργο που του αξίζει μεγάλη αγοραστική ζήτηση και κυκλοφορία. Γραφή υψηλής αισθητικής, που συγκινεί χωρίς να ‘κραυγάζει’, αποτέλεσμα της κριτικής σκέψης και της οξύνοιας του επιστήμονα και ταυτόχρονα της ευαίσθητης ματιάς του μελετητή της Μουσικής και της Λαογραφίας.

Δεν είναι τυχαία η βράβευση του βιβλίου σε σχετικό διαγωνισμό με πρώτο βραβείο, ανάμεσα σε δεκάδες συμμετοχές, από τον Σύνδεσμο Φιλολόγων, την Ένωση Βιβλιοπωλών και τον Πολιτιστικό Οργανισμό δήμου Λαρισαίων καθώς και από την εφημερίδα ‘Ημερήσιος Κήρυκας’.

Θα ευχηθώ «Καλοτάξιδο το βιβλίο» στον αγαπητό φίλο και άξιο συμπολίτη Γιάννη Πλεμμένο.