Η ποιητική συλλογή Κατά φαντασίαν υγιείς του Δημήτρη Ζάχαρη (αυτοέκδοση, 2025, ISBN: 978-618-00-5802-4) συνιστά μια συστηματική και πολυεπίπεδη απόπειρα υπαρξιακής ενδοσκόπησης και κοινωνικού σχολιασμού. Ο ίδιος ο ποιητής στον «Πρόλογο» (σ. 10) προσδιορίζει το έργο του ως «ταξίδι αυτογνωσίας» και «πορεία συνειδητής αναμέτρησης με την απώλεια, τη μοναξιά, τη σιωπή, την κατάθλιψη», ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να επανατοποθετήσει τον σύγχρονο άνθρωπο απέναντι στο συλλογικό και ατομικό βίωμα της ύπαρξης. Η συλλογή εκκινεί από μια εσωτερική αναμέτρηση με την ατομική ταυτότητα και σταδιακά επεκτείνεται προς μια κοινωνιοκεντρική θεώρηση, προτείνοντας έναν διάλογο ανάμεσα στο «εγώ» και το «εμείς» μ’ έναν λόγο προσωπικό, εξομολογητικό και καθ’ όλα βιωματικό.

Η τριμερής δομή της συλλογής αποτελεί ένα συμβολικό σχήμα πορείας και μεταμόρφωσης. Το πρώτο Μέρος, «Ταξίδι και αναζητήσεις» αναπαριστά την αφετηρία της υπαρξιακής περιπλάνησης. Αποτελεί την «αρχή της διαδρομής.//Το πρώτο βήμα στη χαρτογράφηση του εσωτερικού/και εξωτερικού ταξιδιού της ύπαρξης.// Μια αναζήτηση του εαυτού, των σχέσεων και του άγνωστου/ πριν τη βουτιά στα έγκατα του νου και της ψυχής.» (σ. 12) Αυτή τη «βουτιά» στα ενδότερα της ύπαρξης, στον «πυρήνα» της επιχειρούν οι λέξεις και οι στίχοι του Ζάχαρηˑ μια καταβύθιση στις εσώτερες πτυχές και ένα ταξίδι τόσο πνευματικό – νοητικό, όσο και ψυχο-συναισθηματικό, η πορεία του οποίου «δεν είναι μια ευθεία γραμμή./ Είναι μια διαδρομή γεμάτη επιστροφές/ αδιέξοδα και παρακάμψεις./ Στη διαδρομή αυτή/ μάχες χάνονται και πρέπει να δεχόμαστε/ τις στιγμές της αναδίπλωσης όχι ως αποτυχία/ αλλά ως ανασύνταξη.//Οι αντίπαλοι δεν εξαφανίζονται ποτέ./ Επανέρχονται ξανά και ξανά με άλλες μορφές, με άλλη ένταση./ Η αυτογνωσία είναι μια διαρκής συνομιλία με τον εαυτό μας./ Μια διαδικασία που δεν ολοκληρώνεται ποτέ.» (σ. 21), όπως παρουσιάζεται ποιητικά στο «Οδοιπορικό αυτογνωσίας» στο δεύτερο μέρος της συλλογής.

Η ποίηση του Δ. Ζάχαρη καυτηριάζει, επίσης, την υποκριτική στάση ζωής και συμπεριφορά του σύγχρονου ανθρώπου. Στο ποίημα με τίτλο «Στη σκηνή της ζωής – Ψεύτικα χαμόγελα» (σ. 15) με απλό, λιτό και καθημερινό λεξιλόγιο αποτυπώνεται η καθημερινή «θεατρική παράσταση» και ο ρόλος ή οι ρόλοι που υποδύεται το άτομο καθώς «Κλειδώσαμε στο ντουλάπι τα προβλήματα/ δίπλα στα ρούχα που δε μας χωράνε πια», προσδίδοντας σκηνικότητα στην καθημερινή υποκρισία και υπογραμμίζοντας την απόσταση μεταξύ προσωπείου και εαυτού. Ο ποιητής εκφράζει μια κραυγή αγωνίας απέναντί στον υποκριτικό μηχανισμό και σκηνικό της σύγχρονης κοινωνίαςˑ ασκεί κοινωνική κριτική και προβληματισμό απέναντι στους επίσημους θεσμούς και φορείς, οι οποίοι λειτουργούν ως κύριοι παράγοντες διαμόρφωσης του ατομικού και του συλλογικού, όπως είναι η εκπαίδευση κα το σχολείο. Οι στίχοι του υπεραμύνονται την αναγκαιότητα μιας «στροφής», ενός διαφορετικού προσανατολισμού από αυτόν που επικρατεί στις μέρες μας. «Μα, κανείς δε μας προετοιμάζει/ για την υποχρεωτική στροφή προς τα μέσα μας/ εκεί όπου δεν υπάρχει σήμανση./ Εκεί όπου οι οδηγοί τρακάρουν μεταξύ τους/ και οι πεζοί με τις αλήθειες τους.// Είναι ο δρόμος της ελευθερίας/ που το σχολείο τον φοβάται./ Είναι η στροφή που δε φαίνεται στον χάρτη/ γιατί η αλήθεια είναι ταξίδι και όχι προορισμός.» (σ. 13), παραπέμποντας στην «Ιθάκη» του αλεξανδρινού ποιητή.

Σε αυτό το σημείο η ποιητική τέχνη διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο μέσα από την αναζωογονητική και αναγεννητική της δύναμη, όπως παρουσιάζεται στο ποίημα ποιητικής «Ποιήματα» (σ. 14): « Τα όνειρα και οι σκέψεις που έκανα/ δε χώραγαν στις τσέπες μου./ Έψαχναν λίγο ουρανό./[….] Σελίδα σελίδα./ Κομμάτι κομμάτι./ Εγώ να διαλύομαι στο άπειρο/ και σε κάθε ποίημα/να ξαναγεννιέμαι.» Η λυτρωτική δύναμη της ποίησης «φιλοξενεί» τα όνειρά μας, μετουσιώνει τις ιδέες μας, αντιμάχεται το τραύμα και οδηγεί στην αναγέννηση. Ο Ζάχαρης προβάλλει την άποψη πως η τέχνη, και ειδικότερα η ποιητική, έχει ηθικές διαστάσεις και συγκροτεί έναν κριτικό στοχασμό για τη ζωή (criticism of life) και την ανθρώπινη υπόσταση, επειδή η αναζήτηση του εαυτού είναι θεμελιώδης στην ποίηση. Σύμφωνα με τον T.S. Eliot, ο ποιητής μοιράζεται νέες συναισθηματικές εμπειρίες, διευρύνει τα όρια της συνείδησής μας και διανοίγει νέους δρόμους στην εξερεύνηση και την καλλιέργεια της ανθρώπινης ευαισθησίας (Eliot, 1983). Με άλλα λόγια, η ποίηση και η ποιητική λειτουργία συγκροτούν το λεξιλόγιο των συναισθημάτων και των βιωμάτων μας, αποκαλύπτουν όψεις της ταυτότητας και ενεργοποιούν δυνητικές πτυχές της αυτογνωσίας. Ο ποιητής περιγράφει τη θεραπεία μέσω της ποίησης (biblio/poetry therapy) ως μια προσπάθεια «να βρει κανείς τον εαυτό του μέσα από τις λέξεις σε… μια πνευματική προσωπική διαδικασία» (Hynes & Hynes-Berry, 1986, σσ. 10-11). Έτσι, η ποίηση λειτουργεί ως μέσο έκφρασης και μετασχηματισμού του τραύματος, προσφέροντας στον/στην αναγνώστη/-στρια έναν ορίζοντα συναισθηματικής και πνευματικής κάθαρσης.

Στο επόμενο στάδιο της εξερεύνησης του εαυτού «Μετά την αρχική αναζήτηση έρχεται η στιγμή που θα σταθούμε/ απέναντι σε ό,τι υπάρχει θαμμένο ή εγκλωβισμένο/ στα έγκατα του εαυτού μας.// Εδώ αντιμετωπίζουμε τους δαίμονές μας, τις σκιές/ μέσα στους καθρέφτες και όλα όσα μας βαραίνουν σαν πέτρα.// Είναι η αναμέτρηση με το άγνωστο και το αναπόφευκτο./ Η αναγκαία σύγκρουση, πριν την ισορροπία.» (σ. 20), γράφει ο ποιητής σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο για τη «συν-ομιλία» με τις «σκιές», τη «Μοναξιά» (σ. 22), τη μελαγχολία και τον θάνατο, τον φόβο και το τραύμα. Είναι οι «δαίμονες» και το «σκοτάδι» που κουβαλά το άτομο και με τα οποία έρχεται αντιμέτωπο κατά την πορεία της αναζήτησης της αλήθειας, της αλήθειας του εαυτού. Βαθιά υπαρξιακοί και φιλοσοφικοί οι στίχοι του Δ. Ζάχαρη εγείρουν συναισθήματα, ερωτήματα και ερωτηματικά: «Και τι είναι η μοναξιά;/ Η καρέκλα δίπλα μου, γεμάτη σκόνη./ Το γράμμα που ξέχασα σε κάποιο συρτάρι./ Ο λυγμός μπροστά στο ανοιχτό παράθυρο.// Όσοι φεύγουν κι όσοι πεθαίνουν μέσα μου/ αφήνουν πίσω τους γυάλινες απουσίες.» (σ. 22). Τα απλά αντικείμενα συνδέονται στενά με την ανθρώπινη υπόσταση και η κατάσταση στην οποία βρίσκονται συνιστούν τον αντικατοπτρισμό της εσωτερικής κατάστασης. Έτσι το υλικό μεταπλάθεται σε μη-υλικό – ψυχοπνευματικό και το «έξω» συγκλίνει και μετακινείται στο «μέσα».

«Μετά το σκοτάδι, η αποδοχή» (σ. 34), μετά την εσωτερική πάλη και τα «κτήνη», που «Έφτασαν./ Μέρες τώρα το ποδοβολητό τους/ αντηχούσε μέσα μου.» (σ. 29) έρχεται σιωπηλά η λύτρωση, καθώς και η «Ελπίδα, μια στάλα ονείρου» (σ. 30) ως «σανίδα σωτηρίας στα ναυάγια των χαλασμένων ανθρώπων» (σ. 36). Το «ταξίδι» για την αυτογνωσία και την ατομική αλήθεια μετά «τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας/τον θυμωμένο Ποσειδώνα» έρχεται ως εξιλέωση: «Πέρασαν τα κτήνη./ Άδικα./ Δεν έχω τίποτα να τα ταΐσω πια…/Δεν τα φοβάμαι.// Είμαι σε ειρήνη, είμαι έτοιμος» (σ. 29). Στο τέλος αυτής της διαδρομής ο Δημήτρης Ζάχαρης απευθύνει τον λόγο και τον προβληματισμό στον/στην αναγνώστη/-στρια «Παραφράζοντας τον ποιητή. [Ντίνος Χριστιανόπουλος – Ενός λεπτού σιγή]» (σ. 27), θέτοντας το ερώτημα «Είπατε να αποδώσετε φόρο τιμής/ στους ανήμπορους; [….] Σκεφτήκατε ποτέ πως εξαιτίας τους είστε ευτυχισμένοι;» και προτρέποντας ταυτόχρονα «Γλεντήστε λοιπόν! Χορέψτε! Τραγουδήστε!»

Το Κατά φαντασίαν υγιείς προσφέρει ένα συνεκτικό, τριμερές σχήμα ποιητικής αυτογνωσίας, όπου η υπαρξιακή αναζήτηση διασταυρώνεται με κοινωνική κριτική και όπου η ποιητική πράξη αναλαμβάνει θεραπευτική και παιδευτική λειτουργία. Η συλλογή, χωρίς να υποκύπτει σε ρητορικές εξάρσεις, επιτυγχάνει μια ήρεμη ένταση που καθιστά το ποιητικό υποκείμενο ορατό μέσα από τις ρωγμές του—εκεί όπου η ποίηση διασώζει, μετασχηματίζει και, εντέλει, διδάσκει. Ο Δημήτρης Ζάχαρης δεν περιορίζεται σε μια προσωπική εξομολόγηση· μεταπλάθει ποιητικά ένα κάλεσμα προς τον/την αναγνώστη/-στρια να ακολουθήσει ένα παράλληλο «οδοιπορικό αυτογνωσίας», να αναμετρηθεί με τα δικά του/της τραύματα και να ανακαλύψει εκ νέου τη δυναμική του ποιητικού λόγου ως μέσου κατανόησης και συμφιλίωσης με τον εαυτό και τον Άλλον.

Βιβλιογραφία

Eliot, T.S. (1983). Δοκίμια για την Ποίηση και την Κριτική. 1919-1961 Επιλογή, μτφρ. Στέφανος Μπεκατώρος. Αθήνα: Ηριδανός.

Hynes, Α., Hynes-Berry, Μ. (1986). Biblio/Poetry therapy. The Interactive Process. Avalon Publishing.

Ζάχαρης, Δ. (2025). Κατά φαντασίαν υγιείς. Αυτοέκδοση, 2025.