«Ένας αιώνας συναισθημάτων: Όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ – κι όμως καθόρισαν τα πάντα»

Στον Μικρό Αιώνα (εκδόσεις Έναστρον, 2025, ISBN: 978-960-625-112-2), η Τζένη Μανάκη υφαίνει με μαεστρία ένα πολυφωνικό ψυχογράφημα, όπου τέσσερα ζευγάρια παλεύουν με τραύματα του παρελθόντος, οικογενειακές σιωπές και ανομολόγητα πάθη. Από τη Θεσσαλονίκη ως τη Φλωρεντία και στη σκιά του COVID, ξεδιπλώνονται σχέσεις αγάπης, σύγκρουσης, αποξένωσης, λύτρωσης. Με διεισδυτική ματιά και αφηγηματική ωριμότητα, η συγγραφέας εστιάζει στον γυναικείο ψυχισμό, στην εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην ευτυχία και την απώλεια, στον καθημερινό αγώνα για αυτογνωσία και συναισθηματική επιβίωση. Μητέρες και κόρες, θύματα και θύτες, αντιήρωες και εραστές, όλοι αναζητούν μια νέα αρχή – μια διέξοδο στο φως.

^^^^

Γάμος, τραυματικό παρελθόν, οικογενειακή ομερτά, ευτυχία, έρωτας, μοναξιά, οικογενειακές σχέσεις, θάνατος, εναγώνια αναζήτηση της ελπίδας, αυταπάτες — όλα αυτά περιλαμβάνονται στον Μικρό Αιώνα της Τζένης Μανάκη. Για τη συγγραφέα, ήδη από το πρώτο της μυθιστόρημα, οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν ένα ισόβιο σχολείο. Κάθε σχέση είναι μια διδαχή· αν την κατανοήσεις, κάνεις ένα ακόμη βήμα προς την αυτογνωσία και, ίσως, προς την ευτυχία.

Η ευτυχία, για τους ήρωες της Μανάκη, μοιάζει με πεταλούδα: έρχεται, φτερουγίζει για λίγο και φεύγει. Κι από εκεί αρχίζει το οδυνηρό τους ταξίδι, μέσα από το οποίο αποκαλύπτονται τόσο οι ευάλωτες όσο και οι ισχυρές πτυχές του χαρακτήρα τους.

Με το αιχμηρό νυστέρι της ψυχολογικής διείσδυσης, η συγγραφέας εμβαθύνει στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, καθοδηγώντας τον αναγνώστη στους λαβυρίνθους των συναισθημάτων και των εσωτερικών συγκρούσεων των ηρώων της. Η αφήγηση εκτυλίσσεται ανάμεσα στη μυστηριώδη Φλωρεντία και τη Θεσσαλονίκη. Πρωταγωνιστούν τα ζευγάρια Αθηνά–Κωνσταντίνος και Κάτια–Λούκας, ενώ σε παράλληλη αφήγηση παρουσιάζονται οι σχέσεις Πέτρου–Μάχης και Σωτήρη–Ματούλας. Η Μανάκη δομεί με δεξιοτεχνία ένα μωσαϊκό χαρακτήρων και καταστάσεων, με πρόσωπα που συνδέονται οργανικά με τις ζωές των πρωταγωνιστών.

Στη σκιά του COVID, στη Φλωρεντία, παρακολουθούμε τον παράφορο έρωτα της όμορφης και δραστήριας Κάτιας, κόρης της δυναμικής Αθηνάς, με τον μυστηριώδη Λούκα. Από την πρώτη σελίδα, η συγγραφέας ρίχνει το φως στη βαθιά και σύνθετη σχέση μητέρας–κόρης. Μέσα από την Αθηνά, συμμεριζόμαστε αγωνίες, κατανοούμε ενοχές, βιώνουμε ψυχικές μεταπτώσεις. Εκείνη, με ευθυκρισία και αποτελεσματικότητα, προσπαθεί να προστατεύσει την κόρη της αλλά και τον ίδιο της τον εαυτό.

Αντίθετα, η αντιηρωίδα Μάχη – απομονωμένη, προερχόμενη από εύπορο μα πολιτισμικά φτωχό περιβάλλον – φέρει το βαρύ στίγμα της εγκληματικής πατρικής συμπεριφοράς. Παντρεύεται τον Πέτρο σε γάμο σκοπιμότητας που υπονομεύει την προσωπικότητά της. Συνειδητοποιεί τα αδιέξοδά της και επιδίδεται σ’ έναν όψιμο, ατελέσφορο αγώνα πνευματικής καλλιέργειας, προσπαθώντας να ξεφύγει από μια σκληρή και σκοτεινή πραγματικότητα και να αναδυθεί στο φως μιας ελπιδοφόρας καθημερινότητας.

Ο γάλλος γιατρός και συγγραφέας Ζωρζ Ντυαμέλ[1] σημειώνει: «Ο απώτερος στόχος του συγγραφέα είναι να μας δώσει τη δυνατότητα να δούμε την ανθρώπινη ψυχή, να τη γνωρίσουμε και να την αγαπήσουμε μέσα από το μεγαλείο και τη δυστυχία της, τις νίκες και τις ήττες της. Θαυμασμός και συμπόνια είναι η βάση του μυθιστορήματος». Πράγματι, από τα πάθη των ηρώων αναβλύζει η συμπόνια· από την εναγώνια προσπάθειά τους για λύτρωση, ο θαυμασμός.

Οι ηρωίδες της Τζένης είναι μαχήτριες. Παλεύουν σε πολλά μέτωπα, πονούν, χαίρονται, αποδέχονται τη μοναξιά, υπομένουν απώλεια και προδοσία, συνεχίζουν να ελπίζουν και να ονειρεύονται. Μέσα από τις σελίδες ξεδιπλώνεται, με αριστοτεχνία, ο γυναικείος ψυχικός πλούτος και η ικανότητα της γυναίκας να συλλαμβάνει σφαιρικά και συνθετικά την πραγματικότητα — ένας έμμεσος ύμνος στο μεγαλείο του γυναικείου ψυχικού κόσμου.

Αντίθετα, οι τρεις βασικοί ανδρικοί χαρακτήρες σκιαγραφούνται μονοδιάστατα: ο Σωτήρης εγκληματικός, ο Πέτρος δόλιος, ο Κωνσταντίνος άβουλος.

Η σταθερή τριτοπρόσωπη αφήγηση εναλλάσσεται με ημερολόγια και σημειώσεις, αφηγηματικό εργαλείο που φωτίζει το παρελθόν και αποκαλύπτει τα κρυμμένα μυστικά των ηρώων. Το μυθιστόρημα κινείται με ευκολία ανάμεσα σε παρόν και παρελθόν, απαντώντας με συνέπεια στα ερωτήματα που αναδύονται, χωρίς αφηγηματικά κενά ή περιττολογίες.

Το μυθιστόρημα διακρίνεται για το ιδιαίτερο ύφος του, τον σταθερό αφηγηματικό ρυθμό και την έντονη συναισθηματική του φόρτιση. Η Μανάκη αξιοποιεί την τεχνική της πολυεπίπεδης αφήγησης, με δομές που παραπέμπουν σε ρωσικές μπαμπούσκες, όπου η μία αφήγηση ενσωματώνεται στην επόμενη. Παρά τις προσδοκίες που διαψεύδονται και την πολυπλοκότητα των διαπροσωπικών σχέσεων, η κατακλείδα του έργου διαμορφώνει έναν τόνο συγκρατημένης αισιοδοξίας, υποδεικνύοντας την πιθανότητα ενός νέου ξεκινήματος.

Η λογοτεχνία της Τζένης είναι σπαρμένη με σπόρους αγάπης, μίσους, έρωτα και φιλίας. Σε έναν κόσμο όπου η καθημερινότητα καθορίζεται από δυνάμεις που δεν ελέγχουμε, αυτό που παραμένει στο χέρι μας είναι ο εσωτερικός μας κόσμος, η συμπεριφορά μας και οι διαπροσωπικές μας σχέσεις — που απαιτούν κόπο, αλήθεια, ενσυναίσθηση. Η Μανάκη μάς δείχνει πως, πίσω από κάθε δυσλειτουργική σχέση, κρύβονται τα φαντάσματα του παρελθόντος. Η επικοινωνία, η ενδοσκόπηση, η λογοτεχνία: είναι πράξεις αντίστασης, προστασίας και ανθρωπιάς απέναντι στο δυστοπικό κύμα που σαρώνει τον σύγχρονο κόσμο.

[1] Ο Ζωρζ Ντυαμέλ (1884-1966)  έγινε διάσημος με το μυθιστόρημα-μαρτυρία για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Πολιτισμός (1918) για το οποίο έλαβε το βραβείο Γκονκούρ και το Χρονικό των Πασκιέ, (1933-1945). Διετέλεσε, επίσης, μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, της οποίας ήταν μόνιμος γραμματέας από το 1944 έως το 1946.

* Η Κατερίνα Σπυροπούλου είναι Δρ. Γαλλόφωνης και Συγκριτικής Γραμματολογίας, Αναπληρώτρια Ακολούθου Επιστημονικής και Πανεπιστημιακής Συνεργασίας στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος.