Οι εκδόσεις Μετρονόμος με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννηση του σπουδαίου ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη εξέδωσαν φέτος αφιερωματικό τόμο με τίτλο «Ο μελοποιημένος Μανόλης Αναγνωστάκης. Όμως εγώ δεν παραδέχθηκα την ήττα» (ISBN: 978-618-5748-74-6). Επιμελητές του αφιερώματος είναι ο Σπύρος Αραβανής, ο Ηρακλής Οικονόμου και ο Θανάσης Σιλιβός. Το ζήτημα της μελοποιημένης ποίησης του Μανόλη Αναγνωστάκη στο πολυσέλιδο αφιέρωμα πραγματεύονται σημαντικοί μουσουργοί και λογοτέχνες οι οποίοι αναδεικνύουν εμπεριστατωμένα τη μουσικότητα του ποιητικού λόγου του Αναγνωστάκη, ενός ποιητή που και στην ιδιωτική του ζωή είχε στενή σχέση με την τέχνη της μουσικής, εφόσον έπαιζε βιολί, κιθάρα, τραγουδούσε.
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης, από τους σημαντικότερους ποιητές της νεωτερικής ελληνικής ποίησης, είχε γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη, το 1925. Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της γενέτειρας πόλης και κατόπιν μετέβη στη Βιέννη. Εκεί έλαβε ειδίκευση στην ακτινολογία. Άσκησε στη Θεσσαλονίκη από το 1957 την ειδικότητα και το 1978 μετακόμισε στην Αθήνα. Η ζωή του, όπως και της γενιάς του, σημαδεύτηκε από τα τραγικά συμβάντα της γερμανικής κατοχής και του εμφυλίου πολέμου. Έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση ως μέλος της ΕΠΟΝ, όμως το 1948 συνελήφθη με την κατηγορία της συμμετοχής στον εμφύλιο. Στη δίκη που έγινε το 1949, καταδικάστηκε σε θάνατο από το Έκτακτο Στρατοδικείο της Θεσσαλονίκης. Έμεινε στις φυλακές Επταπυργίου περίπου τρία χρόνια και το 1951 αποφυλακίστηκε χάρη στη γενική αμνηστία που δόθηκε.
Στα ελληνικά γράμματα ο Αναγνωστάκης έκανε την εμφάνισή του κατά τη διάρκεια της Κατοχής, σε πολύ νεαρή ηλικία, στο περιοδικό “Πειραϊκά Γράμματα” (1942) και στο φοιτητικό περιοδικό “Ξεκίνημα” (1944), του οποίου διετέλεσε για ένα διάστημα και αρχισυντάκτης. Τα ποιητικά βιβλία που εξέδωσε είναι: «Εποχές» (1945), «Εποχές 2» (1948), «Εποχές 3» (1951), «Συνέχεια» (1954), «Παρενθέσεις»-«Συνέχεια 2» (1956), «Συνέχεια 3″ (1962), «Το περιθώριο ’68-’69» (1969), “Στόχος” (1971), «Υ.Γ.» (1983). Με το ψευδώνυμο Μανούσος Φάσσης δημοσίευσε επίσης τα έργα «Παιδική Μούσα» (1980) και «Ο κατήφορος» (1986).
Στη διάρκεια της λογοτεχνικής του πορείας συνεργάστηκε με πολλά περιοδικά και την εφημερίδα «Αυγή». Εκτός από ποιήματα δημοσίευσε και κριτικά σημειώματα. Από το 1959-1961 μάλιστα εξέδιδε στη Θεσσαλονίκη το περιοδικό «Κριτική». Μια δεκαετία αργότερα υπήρξε μέλος της εκδοτικής ομάδας των “Δεκαοχτώ κειμένων” (1970), των “Νέων κειμένων” και του περιοδικού “Η συνέχεια” (1973).
Τα δοκίμιά του συγκέντρωσε με τους τίτλους: «Υπέρ και κατά» (Θεσσαλονίκη 1965), «Αντιδογματικά» (Αθήνα,1978), «Τα Συμπληρωματικά» (Αθήνα,1985), «Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης» (Αθήνα,1987). Σε συνεργασία με τον ποιητή Κλείτο Κύρου επίσης μετέφρασε Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα: «Δύο Ωδές· Ωδή στον Salvador Dali· Ωδή στον Walt Whitman», (1948).
Ο συγγραφέας Γιάννης Δάλλας γράφει για το ποιητικό έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη: Αν οι «Εποχές» του είναι η λυρικότερη στιγμή του, οι «Συνέχειες» είναι ασφαλώς η πιο εσωστρεφής και προβληματισμένη έκφρασή του και «Ο Στόχος» ολοφάνερα είναι η δημόσια φωνή του: έμπνευση-συνείδηση-κραυγή. Αλλά και στα θέματα αυτής της συλλογής του έρχεται η στιγμή του επιμυθίου. Έρχεται με δύο κατηγορίες και ύφη ποιημάτων: με ποιήματα-ποιητικές και ποιήματα-αφηγήματα ή παρωδίες, όπου ξεμυτίζει και η χλεύη, η θυμηδία, ίσως-ίσως και η βραδυφλεγής ή η μακρόθυμη ειρωνεία. Έτσι η γλώσσα του Αναγνωστάκη, που ξεκίνησε ως ημερολογιακή εξομολόγηση, έγινε στο μεταξύ συνομιλία και περνώντας διαδοχικά από την προσωπική απολογία στη δημόσια στηλίτευση καταλήγει, πεζολογικά και πάλι, σε ποιήματα-αφηγήματα που είναι απολογισμοί ζωής.
Πολιτικός και ερωτικός ποιητής ο Μανόλης Αναγνωστάκης, υπαρξιακός επίσης, διακρίνεται για τον λιτό, λυρικό και στοχαστικό του στίχο. Η ποίησή του είναι αυτοβιογραφική, τις εμπειρίες του αποτυπώνει, όμως και τα συναισθήματα μιας γενιάς που έζησε τη φρίκη ενός Παγκοσμίου Πολέμου και ενός Εμφυλίου, που αγωνίστηκε για υψηλά οράματα, όμως στη συνέχεια τα είδε να συνθλίβονται στη μέγγενη του καταναλωτισμού και της υλικής ευμάρειας. Τους στίχους του διέπει μελαγχολία και απογοήτευση, μοναξιά και ειρωνεία, σαρκασμός. Όμως και αισιοδοξία, όχι μηδενισμός. Τα πυκνά σε νοήματα ποιήματά του μιλούν για την αγωνία την προσωπική και της γενιάς του. Οι στίχοι είναι συχνά διορατικοί, προφητικοί.
Το αφιέρωμα του «Μετρονόμου» φέρει στην επιφάνεια τα στοιχεία της ποίησης όπως και της πολύπτυχης προσωπικότητας του Αναγνωστάκη. Οι συγγραφείς που συμμετέχουν, ορισμένοι με αναδημοσιευμένα κείμενα, μοιράζονται τη γνωριμία μαζί του, κοινές εμπειρίες, προσωπικές στιγμές, τα ποιήματα που τους ενέπνευσαν. Η πληθώρα των αναφορών αναδεικνύει την πολιτικότητα, τον ερωτισμό, το ήθος του. Στον μονόλογο-συνέντευξή του στον Μισέλ Φάις, με τίτλο, «Είμαι αριστερόχειρ, ουσιαστικά», που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του, ο Αναγνωστάκης είχε πει, και η δήλωση προτάσσεται στο αφιέρωμα,
«Κατά καιρούς μ’ έχουν χαρακτηρίσει καθαρά πολιτικό ποιητή. Προσωπικά δεν νομίζω ότι είμαι πολιτικός ποιητής. Είμαι ερωτικός και πολιτικός μαζί. Συνδυάζονται αυτά τα δύο».
Λόγω της αίσθησης ότι δεν είχε πλέον κάτι νέο να πει, ο Αναγνωστάκης το 1971 ανακοίνωσε την απόφασή του να σταματήσει να γράφει ποίηση. Ένα ακόμη δείγμα της εντιμότητας που τον χαρακτήριζε. Έζησε πολλά ακόμη χρόνια. Η επίδρασή του στην ελληνική λογοτεχνία είναι τεράστια. Κριτικοί, όπως ο Δημήτρης Μαρωνίτης, επισήμαναν ότι η ποίηση του Αναγνωστάκη ισορροπεί ανάμεσα στον λυρισμό και την πεζολογία, δημιουργώντας έναν μοναδικό τόνο. Και πράγματι, η μοναδικότητα της ποίησής του, το συγκρατημένο αλλά δυναμικό της έκφρασής του, επηρέασε ποιητές, όπως ο Μιχάλης Γκανάς και ο Γιώργος Μαρκόπουλος, οι οποίοι υιοθέτησαν τη λιτή, αλλά συναισθηματικά φορτισμένη γλώσσα του.
Από τη ζωή έφυγε το 2005. Ο αντίκτυπος του θανάτου του για τον πνευματικό κόσμο της Θεσσαλονίκης στο αφιέρωμα αποτυπώνεται από την εξαιρετική πένα του λογοτέχνη Θωμά Κοροβίνη. Με λόγο γοητευτικό και λογοτεχνικό αποτυπώνεται και η παρουσίαση του ήθους του από τον καταξιωμένο συγγραφέα Γιώργο Σκαμπαρδώνη. Το έργο περιέχει χρονολόγιο, συνεντεύξεις, αναφορές από τον Σπύρο Αραβανή, τον Αλέξη Βάκη, τον Άγγελο Πάνου, τον Ηρακλή Οικονόμου, την Αρλέτα, τον Μάνο Ελευθερίου, τον Νίκο Κομιανό, τον Λάκη Παπαστάθη, τον Χρήστο Αβραμίδη, πολλούς άλλους. Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννηση του σπουδαίου ποιητή οι εκδόσεις «Μετρονόμος» παραδίδουν στην ελληνική γραμματολογία ένα σπουδαίο αφιέρωμα για τη μελοποιημένη του ποίηση του Αναγνωστάκη, το οποίο παράλληλα αναδεικνύει την προσωπικότητα και την προσφορά του. Γιατί πέρα από την αναμφισβήτητη εμβέλεια και γνησιότητα της ποίησής του, τον λυρισμό, τη μελαγχολία, τη λιτότητα, την πυκνότητα, τα δοκίμια ή τις κριτικές του, ο Μανόλης Αναγνωστάκης έχει στη συνείδησή μας καταξιωθεί ως πνευματικός ταγός, ένας υπεύθυνος πολίτης και ένας ακέραιος ποιητής, που δεν θέλησε ποτέ να εκμεταλλευτεί τη φήμη του. Το έργο του, που εστιάζει στην κοινωνική αδικία και στην απώλεια των ιδανικών, στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, παραμένει επίκαιρο. Στις μέρες μας διδάσκεται στα σχολεία, εμπνέει ποιητές και ποιήτριες, όσους και όσες αναζητούν νόημα σε περιόδους κρίσεων. Βαθιά ανθρώπινος και ακέραιος, συνεπής στις αξίες του, ο Μανόλης Αναγνωστάκης αποτελεί παράδειγμα σε όλους τους καιρούς.
