Με τη λογοτεχνία αναπνέουμε καλύτερα
Σε μια εποχή κατά την οποία η τεχνολογία, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επαναπροσδιορίζουν την καθημερινότητά μας, η πρωτοβουλία του ΥΠΑΙΘΑ να εντάξει τη διδασκαλία ολόκληρου λογοτεχνικού έργου και στις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης ανοίγει νέες προοπτικές, αλλά θέτει και ουσιαστικές προκλήσεις. Πέρα από τις απαιτήσεις και τον πρόσθετο φόρτο προετοιμασίας που συνεπάγεται μια τέτοια αλλαγή, το ερώτημα παραμένει· πόσο έτοιμοι είμαστε να ταξιδέψουμε μαζί με τους μαθητές μας στον κόσμο ενός ολόκληρου λογοτεχνικού έργου; Το ανά χείρας βιβλίο έρχεται να προσφέρει ουσιαστικά εφόδια για να πραγματοποιηθεί ευχάριστα μα και επιτυχώς αυτό το ταξίδι.
Το βιβλίο Αυτοτελές Λογοτεχνικό Έργο-Σκηνοθετώντας τη λογοτεχνία: Διδασκαλία ολόκληρου λογοτεχνικού έργου για Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο (εκδόσεις 24γράμματα, 2026) σχεδιάστηκε και συντάχθηκε ως αρωγός στο εκπαιδευτικό έργο με στέρεες ακαδημαϊκές βάσεις, αλλά και απορρέουσες διδακτικές υποθέσεις και προσεγγίσεις. Κατ’ εμέ, το βιβλίο κατορθώνει να συγκεράσει δύο -δυστυχώς πολύ συχνά- δύσκολα συνοδοιπορούσες οπτικές ως προς τη διδασκαλία του αυτοτελούς λογοτεχνικού έργου· από τη μια την ακαδημαϊκή – θεωρητική προσέγγιση και από την άλλη, την πρακτική – διδακτική αξιοποίηση εντός μιας ζώσας, «παλλόμενης» και συχνά αρνητικά διακείμενης ή και αντιδραστικής τάξης μαθητών.
Μολονότι το βιβλιογραφικό υπόβαθρο όπου στηρίζονται οι δύο συγγραφείς για τις προτάσεις και τις αναλύσεις που εμπεριέχονται στο βιβλίο είναι εκτεταμένο και εμπεριστατωμένο, οι διδακτικές προτάσεις που καταγράφονται είναι «γειωμένες» στη σχολική τάξη, τη λειτουργία και τις ανάγκες της. Κι αυτό, γιατί και οι δύο συγγραφείς έχουν πολύχρονη εμπειρία από την πραγματική διδακτική κατάσταση στην Ελλάδα. Η μεν Νίκη Μισαηλίδη είναι εν ενεργεία φιλόλογος σε λύκειο, ενώ η Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου υπήρξε για χρόνια σύμβουλος των φιλολόγων στην Αχαΐα, αλλά και φιλόλογος σε σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε Μεσσηνία, Αρκαδία και άλλες περιοχές. Ακολουθώντας τα ισχύοντα προγράμματα σπουδών σε Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο, το παρόν βιβλίο δομείται στο θεωρητικό του μέρος με τις οδηγίες και το πρακτικό του με έτοιμα φύλλα εργασίας, προτεινόμενες ερωτήσεις και πιθανές προεκτάσεις, αλλά και δελτίο εξόδου για αναστοχασμό. Με λίγα λόγια, το βιβλίο συμπεριλαμβάνει ό,τι μπορεί να χρειαστεί ο εκπαιδευτικός στην προσπάθειά του να διδάξει το αυτόνομο λογοτεχνικό έργο. Οι συγγραφείς προσεγγίζουν το λογοτεχνικό έργο δομικά και αισθητικά, μα κατά κύριο λόγο αναγνωστικά, επιδιώκοντας την αναγνωστική ανταπόκριση των μαθητών. Επιπλέον, το λογοτεχνικό έργο προσεγγίζεται και δημιουργικά επιδιώκοντας την ανα-σύνθεση και σύνταξη νέων κειμένων και κειμενικών ειδών που αφορμώνται από αυτό.
Μια εξίσου σημαντική αξιοποίηση του παρόντος συγγραφικού πονήματος είναι ο διακαλλιτεχνικός διάλογος που προτείνει μαζί με τη χρήση του υλικού που δίδεται, το πλήθος των ιδεών και των λογοτεχνικών, γλωσσικών και επιχειρηματολογικών εξερευνήσεων κατάλληλων για έναν όμιλο ή ένα πολιτιστικό πρόγραμμα με παρεμφερή ζητούμενα. Από την άλλη, στο βιβλίο υπάρχουν γόνιμες και στοχευμένες ασκήσεις παραγωγής κειμένου, που τόσο έχουν ανάγκη οι μαθητές του σήμερα. Θεωρώ εξαιρετική τη βήμα βήμα τμηματική και καθοδηγούμενη παραγωγή λόγου, στην οποία υστερούν κατά γενική ομολογία οι σύγχρονοι μαθητές. Περαιτέρω, η διαδικασία της συγγραφής είναι τέτοια που ενθαρρύνει την προσωπική σπίθα, την εξατομικευμένη άποψη και την πρόσληψη εκ μέρους των μαθητών για τα λογοτεχνικά κείμενα, κείμενα που για εμάς τους γηραιότερους, και δη τους φιλολόγους, θεωρούνται κλασσικά. Κάτι τέτοιο κάνει την όλη συγγραφική διαδικασία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, γιατί οι μαθητές δημιουργούν κάτι δικό τους και έτσι ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους ως προς την παραγωγή γραπτού λόγου.
Άλλωστε, αν κάτι μπορεί να προσφέρει η λογοτεχνία στην εποχή μας, δεν είναι μόνο η γνώση, αλλά και ο χώρος για σκέψη, συναίσθημα, φαντασία και προσωπική αναζήτηση. Συμμεριζόμενη τη σκέψη του Roland Barthes για τη λογοτεχνία ως έναν παράγοντα «που, αν δεν μας βοηθά να βαδίζουμε, μας βοηθά οπωσδήποτε να αναπνέουμε καλύτερα», θεωρώ ότι το βιβλίο Αυτοτελές Λογοτεχνικό Έργο – Σκηνοθετώντας τη λογοτεχνία: Διδασκαλία ολόκληρου λογοτεχνικού έργου για Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο των Νίκης Μισαηλίδη και Πωλλέτας Ψυχογιοπούλου, από τις εκδόσεις 24 Γράμματα, αποτελεί μια αξιόλογη πρόταση για τον εκπαιδευτικό που επιθυμεί να ανανεώσει τη διδακτική του πρακτική και να φέρει τους μαθητές του πιο κοντά στη λογοτεχνία. Οι σελίδες του προσφέρουν αφορμές για να ανακαλύψουμε, μεταξύ άλλων, το videopoem και το graphic novel, αλλά και να αναστοχαστούμε πάνω στις δυνατότητες που ανοίγονται, όταν η λογοτεχνία γίνεται αφετηρία δημιουργίας, διαλόγου και προσωπικής έκφρασης.
Το ζητούμενο, άλλωστε, δεν είναι μόνο να διδάξουμε ένα λογοτεχνικό έργο, αλλά κυρίως να δημιουργήσουμε συνθήκες τέτοιες ώστε οι μαθητές μας να θελήσουν να «κατοικήσουν» μέσα στις σελίδες του.
Παγώνα-Νίκη Ευσταθοπούλου, Φιλόλογος στο Πρότυπο Γυμνάσιο Πάτρας
