Σε αυτό το πιο πρόσφατο βιβλίο της Αργυρώς Μαντόγλου (εκδόσεις Καστανιώτη, 2025), η ευαίσθητη, διεισδυτική της πένα επιτρέπει στον αναγνώστη να επισκεφθεί τρεις διαφορετικές γυναίκες σε τρεις διαφορετικές εποχές και τόπους. Και τις τρεις διαπερνά η άτεγκτη συνθήκη του εγκλωβισμού, την οποία βιώνουν σε παραλλαγές: η Ελισάβετ Μουτζάν (1823) είναι εγκλωβισμένη στο σπίτι της μόνο και μόνο ένεκα του γεγονότος ότι είναι κόρη επιφανούς οικογένειας· η Βιρτζίνια Στίβεν (μετέπειτα Γουλφ, 1906) είναι εγκλωβισμένη του εαυτού της, έτσι όπως αρχικά δεν πιστεύει στις ικανότητές της και κατόπιν ενδίδει να γράφει κατά συρροή ψέματα για να πείσει τη φίλη της Βάιολετ Ντίκινσον ότι ο αδερφός της είναι ακόμα ζωντανός ενώ έχει πεθάνει· τέλος, μια ανώνυμη νεαρή κοπέλα (στο σήμερα) είναι εγκλωβισμένη της μνήμης και των φόβων της.
Με αξιοζήλευτη αριστοτεχνία, η Μαντόγλου αφηγείται αρχικά την ιστορία της Μουτζάν σε πρώτο πρόσωπο. Παρακολουθούμε διάφορα μοτίβα (βιβλία, πόρτες, παράθυρα, ρούχα, φωνές) να επαναλαμβάνονται, ανασυστήνοντας την πνιγηρή συνθήκη του εγκλωβισμού ενός σπινθηροβόλου πνεύματος, όπως της Ζακυνθινής αρχοντοπούλας. Φευ, οι επιταγές της εποχής είναι αδυσώπητες: κανένας δρόμος δεν υπάρχει για κείνη πέρα από το διάβασμα. Μα ξέρει πως τα βιβλία δεν τα περιέχουν όλα και σε τίποτα δεν αντικαθιστούν την πραγματική ζωή: ρόλος τους είναι μόνο να την εμπλουτίζουν. Μοναδική πραγματική της συντροφιά, τα γραπτά της. Αυτά της επιτρέπουν να εκπληρώσει το διακαές της Wanderlust, που ειδάλλως είναι καταδικασμένο να μείνει ανεκπλήρωτο: δύσκολα θα φύγει από το άχαρο πατρικό της σπίτι, από όπου η χαρά της ζωής έχει δραπετεύσει πρώτη και ολοκληρωτικά. Η ιστορία της είναι η ιστορία της κοινωνικής καταπίεσης των ανήσυχων γυναικείων πνευμάτων που γεννήθηκαν σε λάθος εποχή με αποτέλεσμα να φιμωθούν («για μας η ορμή, η τόλμη και το πάθος στη θηλυκή τους εκδοχή σημαίνουν θάνατο»). Ωστόσο, με έναν τρόπο κατάφερε να ταξιδέψει: ο γιος της εξέδωσε τα βιβλία της, καίτοι περικεκομμένα, ώστε να ζήσουν στην αιωνιότητα και να φτάσουν στις άκρες του κόσμου…
Η δεύτερη ιστορία είναι ουσιαστικά ένα στιγμιότυπο από τη ζωή της Βιρτζίνια Γουλφ, τότε που ακόμα δεν ήταν Γουλφ αλλά νεαρή κοπέλα η οποία δεν πίστευε ότι ήταν ικανή να γράψει κάτι περισσότερο από σύντομα κείμενα. Η ιστορία της στο βιβλίο συμπυκνώνεται σε ένα ποθητό μα τραγικό ταξίδι με τα αδέλφια της στην Ελλάδα, μια χώρα που κρατούσε μέσα της στην ιδανική της διάσταση, ένα ταξίδι που στην εποχή εκείνη ισοδυναμούσε με ταξίδι στο φεγγάρι και είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο του μικρότερου αδερφού της από τύφο. Οι γλαφυρές περιγραφές ανθρώπων και τοπίων μέσα από το πρίσμα της συγκίνησής της αφήνουν ακόμα κι εμάς που είμαστε Έλληνες εμβρόντητους. Μα όταν ο αδελφός της αρρωσταίνει και πεθαίνει, «το μυαλό της ήταν σαν μια ανοιχτή πληγή που περίμενε να κλείσει με τον αέρα». Έτσι, με έκπληξη την παρακολουθούμε να τον κρατά στη ζωή στα γράμματά της προς την αγαπητή της Βάιολετ, περιγράφοντας ανύπαρκτες λεπτομέρειες και διαβεβαιώνοντας για ανύπαρκτες καταστάσεις. Είναι η άμυνά της; Είναι η αγάπη της για κείνον και για τη φίλη της που της επιτρέπει να το κάνει; Είναι πάντως σίγουρα ο δρόμος της προς τη συγγραφή…
Η τελευταία ιστορία του βιβλίου έρχεται σε ηχηρή αντίθεση με την προηγούμενη γιατί η ταξιδιώτισσα που την κατοικεί απέχει πολύ από την απελευθερωμένη φιγούρα της Βιρτζίνια Γουλφ – στερημένη από αγάπη, φτάνει στη Βενετία προσπαθώντας να λύσει τον γρίφο που αποτελούσε η ψυχρή μητέρα της («η μαμά, μια αποθήκη φαντασμάτων, ένα μάρμαρο στην άκρη της γέφυρας, ένα πηγάδι»). Στην πόλη γνωρίζει κάποιον αρχαιολόγο, ο οποίος βλέπει στο πρόσωπό της μια φιγούρα από αρχαία τοιχογραφία και τη φιλοξενεί, χωρίς να κρύβει τις ερωτικές του διαθέσεις. Και όταν εκείνος ανακαλύπτει σε μια εκσκαφή μια μάγισσα της περιοχής θαμμένη με μια πέτρα στο στόμα, η πέτρα κλείνει και το στόμα της φίλης του, η οποία καταπίνει τη φωνή της γιατί νιώθει εντελώς αόρατη. Το ταξίδι της όμως στη Βενετία αποδεικνύεται τελικά απελευθερωτικό, γιατί καταφέρνει εντέλει να κατανοήσει τους λόγους για τη συμπεριφορά της μητέρας της και να κόψει το τελευταίο νήμα που την κρατούσε στον ρόλο της κόρης. Απελευθέρωση…
Οι ιστορίες, φαινομενικά αυτόνομες, αναδεικνύουν εξαιρετικά τα σύνθετα ψυχολογικά προφίλ των γυναικών που πρωταγωνιστούν σε αυτές και συνδέονται μεταξύ τους με διάφορους τρόπους και ευρήματα: η πρώτη με τη δεύτερη μέσα από ένα απόσπασμα από την Τζέιν Έιρ που επαναλαμβάνεται και στις δύο· η δεύτερη με την τρίτη μέσα από την κοινή εμπειρία του ταξιδιού που για τις ηρωίδες είναι καταλυτικό στο να βρουν τελικά τον δρόμο τους· η πρώτη με την τρίτη μέσα από τα βιβλία της Μουτζάν, που εκείνη έγραφε και 200 χρόνια αργότερα διάβαζε η μητέρα της ταξιδιώτισσας.
Ναι, η Ιστορία είναι κυκλική και τελικά ό,τι επιβιώνει από μας είναι τα γραπτά μας, που απεικονίζουν το πείσμα μας να βγάλουμε άκρη στο μπερδεμένο κουβάρι που είμαστε, μας επιτρέπουν να εκφραστούμε και μας βοηθούν να οδηγηθούμε σε καλύτερες εκδοχές του εαυτού μας. Η γυναικεία φύση είναι γεμάτη από τέτοιες στιγμές, όπως μας υπενθυμίζει με τρυφερότητα και ορμή, με συγκίνηση και σθένος η Αργυρώ Μαντόγλου σε αυτό της το βιβλίο.
